Vay Margin trong chứng khoán có thể là đòn bẩy tài chính giúp lãi tăng gấp đôi nhưng cũng là nguyên nhân khiến nhiều người cháy tài khoản vì lỗ. Vậy Margin là gì? Margin Call là gì? Và khi nào nên sử dụng Margin? Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây!

1. Margin là gì?

Margin (giao dịch ký quỹ hay đòn bẩy tài chính) là một thuật ngữ chứng khoán, chỉ việc nhà đầu tư thế chấp chính cổ phiếu đã mua để vay công ty chứng khoán và đầu tư nhiều cổ phiếu hơn tài sản thực có.

Ví dụ, nếu nhà đầu tư định mua 200 cổ phiếu VHM với giá 93,000 VND nhưng chỉ có 9,300,000 VND trong tay, nhà đầu tư có thể vay Margin với tỷ lệ 1:2 để mua 200 cổ phiếu đó.

Việc này cũng tương tự như khi bạn vay mua nhà, nếu bạn chỉ có 1 tỷ tiền mặt trong tay, bạn có thể thế chấp căn nhà đang ở trị giá 1 tỷ đồng để vay thêm 300 triệu cho đủ số tiền đầu tư một căn hộ mới trị giá 1.3 tỷ.

1.1. Room Margin là gì? Được vay bao nhiêu khi mua cổ phiếu?

Room Margin là hạn mức cho vay khi mua cổ phiếu. Hạn mức công ty chứng khoán cho bạn vay sẽ phụ thuộc vào chất lượng cổ phiếu, xu hướng thị trường và tỷ lệ Margin yêu cầu của từng công ty chứng khoán.

Ví dụ, nếu chất lượng cổ phiếu của bạn càng cao, xu hướng thị trường càng tích cực thì bạn sẽ càng được vay Margin nhiều hơn. Còn tỷ lệ Margin yêu cầu của từng công ty chứng khoán bạn có thể tham khảo tại website của các công ty đó.

1.2. Tỷ lệ Margin là gì? Tỷ lệ Margin tối ưu là bao nhiêu?

Tỷ lệ Margin (tỷ lệ ký quỹ) là tỷ lệ giữa tài sản ròng với giá trị danh mục của nhà đầu tư, được tính theo công thức:

M = (V – L) / V

Trong đó:

  • M là tỷ lệ Margin hay tỷ lệ ký quỹ
  • V là tổng giá trị chứng khoán của nhà đầu tư mua tính theo giá thị trường
  • L là tổng giá trị các khoản vay gồm cả gốc lẫn lãi
  • V – L là giá trị tài sản ròng của nhà đầu tư

Ví dụ, nếu bạn có 1 tỷ (V – L = 1) và bạn định vay thêm 1 tỷ (L = 1) để mua cổ phiếu có tổng giá trị là 2 tỷ (V = 2) thì tỷ lệ Margin của bạn sẽ là 1:2. Tuy nhiên, sau khi mua, giá cổ phiếu có thể biến động cũng như bạn phải trả thêm lãi vay Margin. Vì vậy, tỷ lệ Margin sau mua có thể thay đổi và bạn cần chú ý cân đối chỉ số này.

1.3. Tỷ lệ Margin sau mua

Mặc dù các mã cổ phiếu có tỷ lệ Margin khác nhau, có khi vượt quá 50% nhưng không phải lúc nào bạn cũng được vay mức tối đa đó. Thường khi tỷ lệ Margin sau mua của bạn xuống dưới 50%, bạn sẽ không thể vay thêm.

Tiếp tục ví dụ trên, giả dụ giá cổ phiếu giảm 10%, lúc này tổng giá trị danh mục của bạn sẽ chỉ còn 1.8 tỷ (V = 1.8). Nếu bạn phải trả thêm lãi suất Margin 12%/năm tương đương khoảng 6.67 triệu/ngày, tổng khoản vay của bạn sẽ thành 1.0067 tỷ (L = 1 + 0.0067 = 1.0067). Như vậy, tỷ lệ Margin sau mua là:

M = (1.8 – 1.0067)/1.8 = 44%

Khi đó, tỷ lệ Margin sau mua của bạn sẽ dưới 50% và bạn không thể vay thêm nếu không bổ sung ký quỹ bằng tiền, bằng chứng khoán hoặc bán bớt cổ phiếu kém hiệu quả để tăng tỷ lệ Margin.

1.4. Tỷ lệ Margin tối ưu

Về mặt lý thuyết, theo New York University, tỷ lệ đòn bẩy tối ưu thường tỷ lệ nghịch với bình phương rủi ro (thường chính là bình phương hệ số β). Nghĩa là β càng cao thì tỷ lệ đòn bẩy càng phải thấp.

Nhìn chung khi đầu tư, bạn nên thường xuyên cân đối tỷ lệ Margin với tỷ lệ rủi ro để tránh tham cái lợi trước mắt mà thua lỗ trong dài hạn. Ví dụ, bạn có thể may mắn lãi gấp 3 trong năm đầu nhưng chẳng may bạn mất 70% trong thứ hai thôi là vốn dĩ bạn đầu tư 1 tỷ mà cuối cùng chỉ thu về 900 triệu.

2. Margin Call là gì?

Margin Call là khi tỷ lệ Margin sắp giảm xuống dưới ngưỡng an toàn quy định của công ty chứng khoán và công ty chứng khoán yêu cầu bạn phải bổ sung tiền, chứng khoán hoặc bán bớt cổ phiếu để đưa tỷ lệ Margin về đúng quy định.

Công thức tính số tiền và chứng khoán cần bổ sung khi gặp Margin Call là:

Giá trị chứng khoán ký quỹ bổ sung = (Tỷ lệ ký quỹ – Tỷ lệ ký quỹ duy trì*) / (1 – Tỷ lệ ký quỹ duy trì) x Tổng giá trị tài sản trên tài khoản giao dịch ký quỹ tính theo giá thị trường.

Hoặc:

Số tiền ký quỹ bổ sung= (Tỷ lệ ký quỹ – Tỷ lệ ký quỹ duy trì) x Tổng giá trị tài sản trên tài khoản giao dịch ký quỹ tính theo giá thị trường.

* Tỷ lệ ký quỹ duy trì là tỷ lệ ký quỹ tối thiểu mà công ty chứng khoán quy định, ở Việt Nam thường là 40%.

Trong trường hợp ngưỡng Call Force Sell xảy ra (có thể thay đổi tùy theo công ty chứng khoán nhưng thường rơi vào khoảng 30%), công ty chứng khoán có quyền bán bất kỳ chứng khoán nào trong danh mục đầu tư của bạn mà không phải hỏi ý kiến của bạn trước. Vì vậy, bạn nên chú ý bổ sung tiền ký quỹ kịp thời.

3. Có nên vay Margin không?

Lời khuyên chân thành cho tất cả các nhà đầu tư, nhất là người mới chơi chứng khoán, là không nên vay Margin. Trừ khi tình thế bắt buộc không thể không vay thì mới nên vay với tỷ lệ Margin càng thấp càng tốt (không vượt quá 1:2).

Bởi trừ khi may mắn có lãi và vay Margin sẽ giúp bạn nhân lãi lên theo đúng tỷ lệ đòn bẩy thì vay Margin đem lại rất nhiều rủi ro.

Rủi ro đầu tiên chính là trong trường hợp ngược lại, khi bạn thua lỗ, khoản lỗ cũng nhân lên đúng theo tỷ lệ đòn bẩy.

Ví dụ, nếu bạn có 1 tỷ và vay theo tỷ lệ Margin 1:2 thêm 1 tỷ để đầu tư thì khi giá cổ phiếu giảm xuống 10%, bạn sẽ không chỉ lỗ 100 triệu như trước mà sẽ lỗ tới 200 triệu. Đó là chưa kể khoản lãi vay Margin thường rơi vào khoảng 12 – 14%/năm.

Rủi ro thứ hai bắt nguồn từ áp lực trả lãi vay và bổ sung ký quỹ để tránh Margin Call khiến bạn dễ đưa ra các quyết định sai lầm. Vì thời gian đến hạn cho mỗi khoản vay Margin chỉ khoảng 3 tháng và chẳng may quá hạn, bạn sẽ phải trả số lãi gấp 150% so với ban đầu.

Rủi ro thứ ba chính là thay đổi trong chính sách Margin. Khi thị trường có dấu hiệu tiêu cực, các công ty chứng khoán thường siết lại tỷ lệ Margin hoặc cắt Margin để giảm thiểu rủi ro. Ví dụ, nếu bạn đang vay với tỷ lệ 50% mà bị hạ xuống còn 60% thì bạn sẽ phải vội vã bổ sung ký quỹ để tránh Margin Call.

4. Kinh nghiệm vay Margin hiệu quả

4.1. Chờ khi thị trường có xu hướng tăng rõ ràng

Xu hướng thị trường thường ảnh hưởng khá nhiều tới việc sử dụng Margin. Nếu thị trường đang lên thì cổ phiếu của bạn tăng giá và lãi của bạn sẽ tăng nhiều hơn nhờ Margin. Cụ thể, lãi sẽ tăng đúng bằng tỷ lệ đòn bẩy bạn dùng.

Ngược lại, khi thị trường đi xuống và cổ phiếu giảm giá thì giá trị tài sản ròng sẽ giảm đúng theo tỷ lệ đòn bẩy của bạn. Ví dụ, nếu bạn dùng tỷ lệ 1:3 và bình thường bạn chỉ lỗ 100 triệu thì giờ bạn sẽ lỗ tới 300 triệu.

4.2. Chỉ vay Margin khi đầu tư chứng khoán ngắn hạn

Thông thường, vay Margin khi đầu tư chứng khoán dài hạn sẽ rất rủi ro. Bởi mức lãi vay sẽ càng lớn nếu bạn vay càng lâu. Chưa kể, thông thường, khoản vay sẽ đáo hạn chỉ trong vòng 3 tháng nên nếu bạn chưa kịp gia hạn, bạn còn phải chịu mức lãi cao gấp 1.5 lần bình thường.

4.3. Chọn cổ phiếu có thanh khoản cao và tỷ suất lợi nhuận lớn hơn lãi suất Margin

Nhìn chung, bạn nên chọn cổ phiếu có thanh khoản cao và tỷ suất lợi nhuận lớn hơn lãi suất Margin (thường dao động từ 12 – 14%/năm) để sau khi chi trả các khoản nợ Margin, bạn vẫn có mức sinh lời ổn định.

Để đảm bảo cổ phiếu có thanh khoản cao và tiềm năng tăng giá tốt, bạn nên lựa chọn các cổ phiếu cơ bản (các cổ phiếu đầu ngành, có kết quả kinh doanh trong quá khứ tốt và định hướng phát triển sáng sủa) và cổ phiếu Bluechip.

4.4. Không để tỷ lệ Margin quá 1:2

Nhìn chung, bạn không nên vay Margin quá tỷ lệ 1:2. Như bạn thấy ở các ví dụ trên, bạn vay Margin càng nhiều (quá tỷ lệ Margin 1:2) thì càng có nguy cơ Margin Call hoặc thậm chí Call Force Sell và cháy tài khoản.

Hơn nữa, kể cả với những cổ phiếu tốt nhất trên thị trường hiện giờ thì Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng chỉ cho phép công ty chứng khoán cho nhà đầu tư vay với tỷ lệ 50%, tức là nhà đầu tư có thể sử dụng tỷ lệ đòn bẩy tối đa là 1:2.

4.5. Thường xuyên theo dõi Margin sau mua

Bạn nên để ý khi nào Margin sau mua bị giảm xuống dưới 50% là phải tìm cách bổ sung ký quỹ bằng tiền, bằng chứng khoán hoặc bán các cổ phiếu kém hiệu quả để cân bằng lại tỷ lệ Margin. Tránh để tình trạng Margin Call hoặc Call Force Sell.

4.6. Chỉ vay Margin khi đã có kinh nghiệm đầu tư

Khi mới đầu tư và chưa vay Margin bao giờ, nhà đầu tư thường hấp tấp đẩy tỷ lệ đòn bẩy lên rất cao, khó kiểm soát cảm xúc cũng như không biết cách quản lý rủi ro hay giải quyết rủi ro.

Vì vậy, nếu là người mới đầu tư, bạn không nên vội vàng sử dụng Margin và chỉ nên sử dụng tỷ lệ đòn bẩy thấp khi mới bắt đầu vay Margin. Khi bạn có nhiều kinh nghiệm và quản trị rủi ro tốt hơn thì có thể đẩy tỷ lệ đòn bẩy lên dần.

4.7. Chỉ nên dùng tối đa 1% số tiền tài khoản cho 1 giao dịch ký quỹ và 5% số tiền tài khoản cho toàn bộ giao dịch ký quỹ

Cuối cùng, dù là người mới chơi hay đã có kinh nghiệm lâu năm, bạn cũng nên đặt giới hạn cho mức tiền sử dụng trong giao dịch ký quỹ. Như vậy, bạn sẽ giảm thiểu được rủi ro đầu tư, tránh mất trắng khi bị Call Force Sell.

Có thể thấy, Margin luôn là con dao hai lưỡi khi đầu tư. Vì vậy, trường hợp tốt nhất là bạn hãy đầu tư cổ phiếu bằng chính tài khoản ròng của mình. Nếu không, bạn chỉ nên vay Margin với tỷ lệ thấp để giảm thiểu rủi ro.

Bởi dù Margin có thể giúp bạn sinh lời cao chỉ với vốn đầu tư nhỏ nhưng cũng có thể khiến bạn mất trắng nếu không kiểm soát được nó. Thay vì sử dụng Margin, hãy rèn luyện thêm các phương pháp đầu tư cổ phiếu hiệu quả hơn và dùng chính tiền lãi để tăng vốn đầu tư.

Để đầu tư cổ phiếu hiệu quả hơn, bạn có thể tham khảo Hướng dẫn đầu tư cổ phiếu. Ngoài ra, bạn cũng nên tham khảo các kênh đầu tư khác như trái phiếu, vàng, bất động sản hay bitcoin để đa dạng hóa danh mục đầu tư và giảm thiểu rủi ro.